اجرای رای و حکم خارجی

پس از ذکر مقدمه مختصر فوق موضوع بحث آن است که اولاً آیا دفاتر اسناد رسمی مجاز به تصدیق یا گواهی اثر انگشت اشخاص بیسواد می‌باشند یا خیر و ثانیاً، در صورت تجویز تصدیق اثر انگشت افراد بیسواد توسط دفاتر اسناد رسمی تکلیف دفاتر در مواجهه با این گونه اشخاص چیست؟

اگر چه در بند سه ماده 49 قانون ثبت که پیشتر به آن اشاره شد عبارت (تصدیق صحت امضا) به کار برده شده است و شاید در ابتدای امر موجب تبادر این شبهه به ذهن شود که مجوزی برای تصدیق اثر انگشت افراد بیسواد در دفاتر اسناد رسمی وجود ندارد اما این شبهه وارد نیست چه آنکه بیان عبارت تصدیق صحت امضا در بند 3 مارالذکر ناظر به موارد اغلب بوده و مقنن قصد خروج گواهی اثر انگشت افراد بیسواد را از حدود صلاحیت‌های مسئولین دفاتر اسناد رسمی نداشته است و مضافاً آنکه وقتی قانون‌گذار طبق ماده 64 و مواد بعد از آن امکان تنظیم اسناد رسمی را تحت شرایط و تشریفات مندرج در مواد مذکور برای اشخاص بیسواد فراهم آورده است اعتقاد به عدم تجویز تصدیق اثر انگشت افراد بیسواد در دفاتر اسناد رسمی بی‌تردید ترجیح بلامرجح است.

پاسخ سوال دوم: بررسی‌های اجمالی نگارنده این سطور حکایت از دوگانگی و یا چندگانگی نحوه عمل و رویه دفاتر اسناد رسمی در تصدیق و یا گواهی اثر انگشت افراد بیسواد دارد. به طوری که برخی از دفاتر بدون حضور معتمد اثر انگشت بیسواد را دقیقاً همانند امضای افراد باسواد گواهی و تصدیق می‌نمایند. برخی نیز حضور معتمد را ضروری تشخیص و به جای تصدیق اثر انگشت بیسواد امضای معتمد را گواهی می‌نمایند که هر دو رویه عمده فوق، بنا به دلایل ذیل صحیح به نظر نمی‌رسد:

بند سه ماده 12 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 17/10/54 وزارت دادگستری مقرر می‌دارد: «در مورد تصدیق صحت امضا مواد 64، 66، 67 قانون ثبت اسناد و املاک لازم‌الرعایه است».

وفق ماده 66 قانون مذکور «در موقعی که معامله راجع به اشخاص بیسواد است علاوه بر معرفین حضور یک نفر مطلع باسواد نیز که طرف اعتماد شخص بیسواد باشد لازم است مگر در صورتی که بین خود معرفین شخص باسوادی باشد که طرف اعتماد شخص بیسواد است». ماده 67 نیز چنین می‌گوید: «ثبت سند باید برای شخص بیسواد قرائت شده و این قرائت همچنین با رضایت مشارالیه باید در دفتر ثبت قید و از طرف معتمد امضا گردد معامله کننده بیسواد نیز باید علامت انگشت خود را ذیل ثبت سند بگذارد».

النهایه بنا بر تصریح بند سه ماده 12 آیین‌نامه فوق‌الذکر بی‌گمان تصدیق اثر انگشت اشخاص بیسواد بدون حضور فرد باسواد و مورد اعتماد شخص بیسواد مجوزی ندارد و بالطبع عدم رعایت مقررات و قوانین موضوعه جاری تلقی خواهد شد. اما اینکه روش صحیح تصدیق اثر انگشت بیسواد چیست باید گفت براساس ماده 67 قانون ثبت سردفتر مکلف است دقیقاً همانند تنظیم اسناد برای افراد بیسواد به فرد باسواد و مورد اعتماد شخص بیسواد (معتمد) تفهیم نماید تا مفاد نوشته عادی را برای او قرائت نموده و این قرائت و نیز رضایت بیسواد باید در دفتر گواهی امضا قید و از طرف معتمد امضا شود. شخص بیسواد نیز علامت انگشت خود را در دفتر و ذیل نوشته عادی گذاشته و در نهایت سردفتر اثر انگشت او را تصدیق و گواهی می‌نماید.